Er is een schaaltje in mijn winkel. Klein, handgemaakt, glazuur in een soort oud-groen dat eigenlijk niet bij iets past. Ik heb er drie jaar geleden twaalf van ingekocht op een beurs, dacht dat ze snel zouden gaan, en nu staan er nog zeven. Zeven. Elke keer als ik de schappen afstof denk ik: dit keer ruim ik ze op, dit keer gooi ik ze in de uitverkoop. En toch staan ze er nog. Niet omdat ik ze vergeet, maar omdat ik ze eigenlijk nog steeds mooi vind. En dat, zo heb ik inmiddels geleerd, is precies het probleem.
Na twaalf jaar een winkel runnen begin je patronen te zien. In klanten, in seizoenen, in jezelf. En een van de eerlijkste spiegels die een assortiment je voorhoudt, is wat blijft staan. Niet wat je verkoopt — dat is het makkelijke deel, dat zie je meteen aan de kassa. Maar wat níét weggaat, en waarom, en wat je daarmee doet: dat is waar het echte werk zit.
Het verschil tussen wat jij mooi vindt en wat de klant zoekt
Ik ga twee keer per jaar naar beurzen. Een keer in het voorjaar, een keer in het najaar. En elke keer — echt elke keer — ga ik met een lijstje. Wat heb ik nodig, wat past bij het seizoen, wat sluit aan bij wat er al staat. Dat lijstje is goed en nuttig en ik gebruik het ook. Maar halverwege de eerste dag ben ik het altijd een beetje kwijt, omdat er ineens iets staat dat ik prachtig vind en dat totaal niet op het lijstje staat.
Dat is het gevaar van inkopen als je ook echt van spullen houdt. Je bent geen robot die berekent wat de hoogste omloopsnelheid heeft. Je bent een mens met smaak, en die smaak zit er altijd een beetje tussen. Dat is ook goed — een winkel zonder karakter verkoopt niets — maar het betekent wel dat je jezelf eerlijk moet afvragen: koop ik dit omdat mijn klant het wil, of omdat ík het wil?
Die twee dingen overlappen gelukkig vaak. Mensen komen bij mij omdat ze iets zoeken dat ze niet bij een grote keten vinden. Ze willen iets met een verhaal, iets dat een beetje eigenwijzig is, iets dat niet bij iedereen in de kast staat. Dus mijn smaak is een deel van het product. Maar er is een grens. En die grens ligt precies bij het schaaltje in oud-groen.
Wat ik inmiddels doe: ik kijk bij elk product dat ik overweeg niet alleen of ík het mooi vind, maar ook voor wie ik het zou kopen als ik het cadeau zou geven. Als ik niemand kan bedenken, is dat een teken. Als ik meteen drie mensen voor ogen heb, is de kans groot dat het werkt. Het klinkt simpel, maar je moet het jezelf wel aanwennen om die vraag te stellen in de drukte van een beurshal.
Wat ook helpt: terugkijken. Ik houd een simpel overzicht bij van wat ik inkoop en wanneer het weg is. Niet heel uitgebreid, gewoon een schriftje eigenlijk, maar het dwingt me om eerlijk te zijn. Als ik zie dat iets van vorig jaar nog voor de helft op de plank staat, dan is dat informatie. Dan moet ik mezelf afvragen of ik dat dit jaar opnieuw ga inkopen, en zo ja, waarom. Soms is het antwoord: dit is een langzamer product, maar het heeft een goede marge en het past bij het beeld van de winkel. Dat kan. Maar dan moet je het bewust kiezen, niet per ongeluk.
Wat langzame verkopers doen met je etalage en je ruimte
Ruimte is geld. Dat klinkt heel zakelijk, en ik ben niet zo van de zakelijke taal, maar het is wel waar. Elke plek op een schap, elke vierkante centimeter in een etalage, is een kans om iets te laten zien dat verkoopt. Als die plek bezet wordt door iets dat al drie jaar staat te wachten, dan kost dat je twee keer: een keer omdat je het geld er al in hebt gestopt, en een keer omdat er iets anders had kunnen staan dat wél was meegegaan.
Ik merk dat ik soms producten die niet lopen ga verdedigen met de plek die ik ze geef. Dan zet ik ze prominenter neer, denk ik: mensen zien het gewoon niet goed genoeg. En soms klopt dat — een product op ooghoogte doet het echt beter dan hetzelfde product op de onderste plank. Maar soms is het ook gewoon wishful thinking. Dan hoop ik dat als ik het maar goed genoeg etaleer, de klant alsnog overtuigd raakt.
Wat ik heb geleerd: als iets echt aanslaat, dan gaat het ook weg als het een beetje verstopt staat. Niet ideaal, maar het gaat. Als iets echt niet aanslaat, dan helpt geen enkele etalageplek ter wereld. Je kunt het mooi neerzetten, er een kaartje bij hangen, het combineren met iets dat wél populair is — maar als de klant er niet op reageert, dan reageert hij er niet op.
Dat is een beetje een harde les, want je wilt altijd geloven dat het aan de presentatie ligt. En presentatie doet er echt toe, ik zou het niet doen als ik dat niet geloofde. Maar het is niet alles. En als je eerlijk bent, weet je eigenlijk wel wanneer iets niet werkt. Je ziet het aan hoe klanten er langs lopen, hoe ze er niet naar grijpen, hoe ze er niet naar vragen.
Wat ik nu doe met langzame verkopers: ik geef ze een deadline. Niet heel streng, niet met een spreadsheet, maar gewoon in mijn hoofd. Voor de volgende seizoenswisseling moet dit weg zijn, anders gooit het in de uitverkoop of gaat het naar de kringloop. Dat geeft me ook rust. Ik hoef niet elke keer opnieuw te beslissen — de beslissing staat al. En soms, vlak voor de deadline, verkoopt het ineens toch nog. Dat is dan een kleine overwinning. Maar als het niet verkoopt, is het ook geen drama meer. Het was een experiment, het heeft niet gewerkt, we gaan verder.
De etalage gebruik ik ook bewust als testplek. Iets nieuws dat ik niet zeker van ben, zet ik eerst in de etalage. Niet omdat ik denk dat de etalage het altijd redt, maar omdat ik dan zie hoe mensen erop reageren als ze binnenkomen. Blijven ze staan? Wijzen ze ernaar? Vragen ze ernaar? Of lopen ze er gewoon langs? Dat vertelt me meer dan wat ik zelf van het product vind.
Hoe je een assortiment opruimt zonder de ziel van je winkel te verliezen
Dit is misschien wel het moeilijkste deel. Want als je begint met opruimen op basis van wat verkoopt en wat niet, loop je het risico dat je winkel langzaam verandert in iets dat alleen nog maar het veilige midden opzoekt. Alles wat snel gaat, alles wat iedereen wil, alles wat geen risico is. En dan heb je een winkel die werkt op papier, maar waar je zelf niet meer zo blij van wordt. En als jij er niet meer blij van wordt, merken klanten dat ook.
Dus de kunst is: opruimen zonder te veel opruimen. Ruimte maken voor iets nieuws, maar niet zo veel ruimte dat je karakter verdwijnt. Dat is een balans die ik elke seizoenswisseling opnieuw moet zoeken.
Wat me helpt: ik onderscheid drie soorten producten in mijn hoofd. Er zijn de hardlopers — dingen die altijd gaan, die ik altijd op voorraad moet hebben, die de basis vormen. Er zijn de seizoensproducten — dingen die ik voor een bepaalde periode inkoop en die daarna weg moeten zijn, punt. En er zijn de karakterproducten — dingen die misschien niet zo snel gaan, maar die iets zeggen over wie ik ben als winkel. Die schaaltjes in oud-groen zouden eigenlijk in die laatste categorie moeten zitten. Maar zeven stuks na drie jaar is ook voor een karakterproduct aan de hoge kant.
Bij karakterproducten ben ik nu voorzichtiger met de hoeveelheid die ik inkoop. Drie stuks in plaats van twaalf. Als ze snel gaan, bestel ik bij. Als ze langzaam gaan, heb ik niet een halve plank vol staan met iets dat niet beweegt. Dat klinkt logisch, maar op een beurs, als je enthousiast bent en de maker je vertelt dat je bij twaalf stuks korting krijgt, is het verleidelijk om toch voor de grotere hoeveelheid te gaan. Die korting is dan echt alleen de moeite waard als je er vrij zeker van bent dat ze gaan.
Wat ik ook heb geleerd: klanten vragen soms naar dingen die ik niet meer heb. Hadden jullie niet van die kleine houten bakjes? Of: Ik zag hier vorig jaar iets met blauw glazuur, heb je dat nog? Die vragen zijn fijn, want ze bevestigen dat ik de goede keuze heb gemaakt. Maar ze zijn ook een herinnering dat een lege plek soms meer vertelt dan een volle plank. Als mensen iets missen, was het blijkbaar goed. En dat is ook informatie die ik meeneem naar de volgende beurs.
Een winkel is nooit af. Het assortiment is altijd in beweging, ook als het er van buiten hetzelfde uitziet. Elke keer dat ik iets weghaal en er iets nieuws voor terugzet, maak ik een kleine keuze over wat voor winkel ik wil zijn. Dat is het mooie ervan, eigenlijk. En die zeven schaaltjes? Die staan er nog. Maar ik heb er ondertussen vijf van ingepakt als displaymodel en twee in de aanbieding gezet. Kleine stapjes.
